Baharın müjdecisi olan Marteniçka bilekliğinin hikayesi ilgi çekiyor. Marteniçka, bazı bölgelerde Martipi ya da Martenitsa olarak da bilinen, Balkanlar ve Trakya'da Mart ayının gelişini kutlamak için bileklere takılan ve inançlarla bağlı sembolik süslemelerdir. Peki, Marteniçka nedir, ne zaman kullanılmalıdır ve ne zaman çıkarılmalıdır? Marteniçka bilekliğinin geçmişi nasıldır?
MARTENİÇKA NEDİR?
Marteniçka, Martipi veya Martenitsa olarak adlandırılan, Balkanlar ve Trakya'da Mart ayının gelmesiyle birlikte tüm ay boyunca bilekten çıkarılmayan ve halk arasında inançla takılan sembolik bilekliklerdir. Her ne kadar kökenleri eski bir Bulgar geleneğine dayansa da, Balkan coğrafyasında ve Türkiye'nin bazı bölgelerinde bu gelenek, Balkan göçmenleri sayesinde her yıl yeniden canlanmaktadır. İnsanlar, baharın doğuşunu, güneşin parlayışını ve güzel bir Mart ayı geçirme umudunu yansıtarak bileklerine bu özel bileklikleri takmaktadırlar.
MARTENİÇKA HİKÂYESİ NEDİR?
Bulgar kültürü içinde Marteniçka ile ilgili pek çok efsane bulunur. Bunlardan biri de Baba Marta (Marta Nine)’dır. Baba Marta, günümüz gelenekleri arasında önemli bir yer tutmaktadır.
Bulgar halkı, 1 Mart itibarıyla Baba Marta (Marta Nine) günlerinin başladığını düşünmekte ve bu özel günlerde 'martenitsa' olarak bilinen sembolleri sevdiklerine, sağlık ve güç dilekleriyle hediye etmektedir.
Marteniçka takıları, sadece insanlar için değil, meyve ağaçları ile ev hayvanları için de kullanılmaktadır. Bu sayede, yeni tarım yılının bereketli ve verimli geçeceğine dair dilekler dile getirilir.
Başlangıçta, marteniçkalar yalnızca kırmızı ve beyaz ipliklerden oluşur ve nazardan korunmak amacıyla insanlar ile hayvanlara takılırdı. Bazı yörelerde bu bükülmüş ipliklerin içine altın ya da gümüş paralar eklenir ve hastalıklardan korunma simgesi olarak değerlendirilirdi.
Geçmişte kırmızı-beyaz yün iplerinden yapılan bu sembollere, çeşitli şekiller, top veya püskül gibi farklı biçimler verilmekteydi.
Marteniçka tarihinin en önemli figürleri ise 'Pijo ve Penda' şeklinde bilinen kuklalardır. Burada kullanılan beyaz renk uzun ömür, kırmızı renk ise sağlık ve gücü simgelemektedir.
MARTENİÇKA BİLEKLİĞİ NE ZAMAN TAKILIR, ÇIKARILIR?
Martenitsa geleneğine göre, insanlar baharın mujdeleyicisi olan bu kırmızı-beyaz bileklikleri 1 Mart günü bileklerine takarlar. Marteniçka takan kişiler, ilk kırlangıç ya da leylek görüldüğünde bilekliklerini en yakın açmış çiçekli ağaca bağlayarak bir dilek tutarlar.
